Historia teatru

Historia tego teatru sięga jeszcze… PRLu. Kiedy w 1988 broadwayowski reżyser Joseph Papp odwiedził Warszawę, podczas rozmowy z przyszłym dyrektorem Teatru Kamienica zapytał: „Emilian, czemu nie założysz własnego teatru?” „W PRLu?” „Jak się PRL skończy, to załóż teatr”. Sugestia ta musiała czekać na realizację jeszcze przez wiele lat, ale ziarno zostało zasiane.

Emilian Kamiński dojrzał do decyzji w 2000 roku i rozpoczął poszukiwania odpowiedniego miejsca. Stanąwszy na podwórku kamienicy przy Al. Solidarności 93, przyszły dyrektor wiedział już, że to jest właśnie odpowiednie miejsce na stworzenie Teatru Kamienica. Oczami wyobraźni dostrzegł swój wymarzony teatr wśród zalanych magazynów i zaszczurzonych piwnic. Tętniące historią mury przedwojennego budynku zachowały wspomnienie o świetności dawnej Warszawy. 

Choć nikt poza Emilianem Kamińskim nie wierzył w powodzenie tego projektu, twórca Teatru Kamienica był zdeterminowany. Przez 5 lat zbierał fundusze i materiały niezbędne do zrealizowania inwestycji. Budowa teatru była bardzo wymagająca, przedwojenne mury wymagały gruntownej rewitalizacji oraz olbrzymich nakładów finansowych. Plan budowy powstawał na bieżąco i był cały czas modyfikowany, ze względu na pojawiające się niedogodności, jak np. konieczność wzmocnienia fundamentów kamienicy. W końcu jednak udało się zagospodarować każdą, nawet najmniejszą przestrzeń. Podczas robót na Scenie Emiliana, gdzie przed wojną mieściła się sala balowa, natrafiono na pozostałości Aron HaKodesz, czyli szafy ołtarzowej służącej do przechowywania Tory. Z kolei w przestrzeni dzisiejszej Piwnicy Warsza, pod warstwą betonu, Emilian Kamiński odkrył ponadstuletnie kafelki Villeroy&Boch. Również w Piwnicy Warsza grupa buddyjskich mnichów zlokalizowała czakram energetyczny, co podkreśla duchowy wymiar tej przestrzeni. Niezwykłym i ważnym odkryciem było także podwójne sklepienie w obecnej Sali Butelkowej. W czasie powstania służyło ono jako schronienie dla osób z getta, które zanim przeszły na stronę aryjską ukrywały się tam przez jakiś czas. Nad wykończeniem wnętrza teatru i dopieszczeniem każdego szczegółu pracowała żona dyrektora, Justyna Sieńczyłło oraz Jolanta Pachowska.

27 marca 2009 roku w czasie Międzynarodowego Dnia Teatru oraz w setną rocznicę wybudowania kamienicy odbyło się uroczyste otwarcie Teatru Kamienica. Podczas uroczystości pani Paulina Edelman –  dawna lokatorka – poprosiła Emiliana Kamińskiego by pamiętał o sąsiadach z Leszna 13, którzy zginęli w obozie zagłady w Treblince. Twórca teatru przyjął to zobowiązanie, czyniąc swoją scenę żywym pomnikiem tragicznych losów Warszawy i jej mieszkańców. Nazwiska osób, które przyczyniły się do zrealizowania projektu, zostały umieszczone na pamiątkowej tablicy znajdującej się na dziedzińcu kamienicy.  

Rok 2013 r. zapisał się w historii Teatru Kamienica dwoma ważnymi wydarzeniami jako trwałe świadectwo zaangażowania złożycieli teatru w ochronę materialnego i kulturowego dziedzictwa stolicy. Pierwsze z nich miało miejsce 22 marca 2013 roku, kiedy to w ramach obchodów czwartych urodzin teatru oraz stopięciolecia Tramwajów Warszawskich uroczyście odsłonięto odrestaurowany, zabytkowy wagon tramwajowy typu „K”. Pojazd otrzymał symboliczny numer 13, a na jego tablicach kierunkowych umieszczono napis „Leszno”, stanowiący pamiątkę dawnego, przedwojennego adresu kamienicy (Leszno 13).  Obecnie „Berlinka” stanowi stały element wielkomiejskiego pejzażu. Drugim kluczowym momentem tego roku była uroczysta prezentacja makiety warszawskiego Śródmieścia z 1939 roku, która odbyła się 30 września o godzinie 12.00. Emilian Kamiński wraz z Piotrem Wielgomasem, prezesem Bigram S.A., zainicjowali projekt budowy makiety przedstawiającej fragment stolicy tuż przed jej całkowitym zniszczeniem. Głównym celem pomysłodawców była promocja tradycji, szerzenie wiedzy o dawnej Warszawie oraz uratowanie od zapomnienia najwspanialszych miejsc przedwojennego „Paryża Północy”.

26 grudnia 2022 r. o godzinie 7.30, po długiej i ciężkiej chorobie zmarł Emilian Kamiński, twórca i dyrektor Teatru Kamienica, aktor i reżyser. Odszedł przy rodzinie, w swoim domu w Józefowie.

W Międzynarodowy Dzień Teatru (27 marca 2024), dokładnie piętnaście lat od otwarcia drzwi stołecznej „Kamienicy”, Teatr Kamienica świętował okrągłe urodziny. W ramach jubileuszu odbył się koncert dedykowany pamięci twórcy teatru, a także oficjalna premiera książki „Emilian Kamiński. Reżyser marzeń” Patrycji Pawlik. Kilka miesięcy później, 3 grudnia tego samego roku, miało miejsce kolejne ważne wydarzenie – uroczyście odsłonięto muralu upamiętniający aktora, reżysera i założyciela najbardziej warszawskiego spośród warszawskich teatrów. Wielkoformatowe dzieło autorstwa Marka Greli powstało na ścianie budynku przy Alei Solidarności 91. Portret przedstawiający Emiliana Kamińskiego stał się artystycznym hołdem dla jego działalności oraz życiowej idei, wyrażonej w słowach: „Życie jest najwyższą wartością, nie ma nic cenniejszego niż życie”.  

Fundacja atut

Przy teatrze działa powstała w 2002 roku Fundacja „Atut”, w której działalność bardzo mocno zaangażowani są zarówno Justyna Sieńczyłło jak i Emilian Kamiński, a także cały zespół teatru.